Het lot van de Franklin expeditie

Door: Folkert Westra

Het is misschien niet direct oud archeologisch nieuws, maar wel een bijzondere vondst. Canadese autoriteiten hebben bekend gemaakt dat een van de schepen uit de expeditie van Sir John Franklin is teruggevonden. De Canadese premier verklaarde dat hiermee “één van Canada’s grootste mysteries” mogelijk kan worden opgelost. Dit riep bij mij de vraag op wat er achter dit verhaal zit en waarom dit zoveel mensen al tijden lang in zijn greep houdt.

De Reis
Sir John Franklin was een Britse Schout bij Nacht en zeevaarder die al meerdere expedities langs de noordkust van Canada had gemaakt, voordat hij in 1845 met twee schepen vanuit Engeland vertrok om op zoek te gaan naar een noordelijke doorvaart rondom Amerika.
Op 19 mei 1845 vertrok Franklin met twee schepen, de HMS Erebus en de HMS Terror, vanuit Engeland, om via tussenstops in Schotland en Groenland koers te zetten richting het noorden van Canada om de noordwestelijke doorvaartroute te vinden.
Op 26 juli 1845 is de expeditie voor het laatst door Europeanen waargenomen, toen een walvisvaarder de twee schepen tegenkwam in een baai aan de noordwestkust van Groenland.

De Zoekactie
De daarop volgende twee jaar kwam er geen nieuws van de expeditie. De vrouw van Franklin verzocht de Britse Admiraliteit om een reddingsploeg te sturen, maar deze zag daar nog geen reden voor. De expeditie had namelijk voor drie jaar aan voorraden meegenomen en daarom besloot de admiraliteit om nog maar een jaar te wachten. Daarna zette de Admiraliteit een zoekactie op touw, en werd er een gigantisch bedrag van 20.000 pond geboden voor een succesvolle zoektocht.

In de daarop volgende jaren vertrokken er verschillende Britse en Amerikaanse schepen naar het poolgebied om te zoeken naar de Franklin expeditie.
Tijdens de zomer van 1850 bereikten een aantal schepen de oostkust van Beechey Island. Hier bevonden zich de graven van drie expeditieleden.
Het duurde vervolgens vier jaar voor een volgende vondst rondom de Franklin expeditie werd gedaan. In 1854 ontmoette een Britse ontdekkingsreiziger die bezig was met het in kaart brengen van gebieden in het noorden van Canada een lokale Inuk, die hem vertelde dat hij een groep van 35 tot 40 blanke mannen had gezien, die van de honger waren omgekomen. Verder werd er verteld dat er sprake was geweest van kannibalisme in de groep. Daarnaast was een aantal Inuit in het bezit van spullen die afkomstig waren van Franklin en andere expeditieleden. De melding van deze vondsten zorgde voor weer een aantal nieuwe zoekacties.
In 1859 werd ten slotte de meest opzienbarende vondst gedaan op King William Island. Onder een stapel stenen die was achtergelaten door de onderofficieren van de expeditie werden twee berichten aangetroffen. Het eerste bericht dateerde van 28 mei 1847 en vertelde dat de twee schepen ten noordwesten van King William Island in het ijs hadden overwinterd. Franklin had op dat moment nog steeds de leiding en volgens het bericht ging alles goed. Het tweede bericht, van 25 april 1848,  meldde dat beide schepen al meer dan een jaar vast zaten in het ijs. 24 expeditieleden waren omgekomen, waaronder Franklin. De 105 resterende bemanningsleden zouden de dag na het bericht naar het zuiden trekken.
Op een andere plek aan de westelijke kant van het eiland werden twee skeletten en een reddingsboot aangetroffen. De boot was volgeladen met de meest onzinnige spullen, zoals: zakdoekjes, zeep, slippers en veel boeken.
In de latere jaren zijn er nog verschillende expedities op touw gezet om het lot van de bemanning te achterhalen. De Britse autoriteiten hadden de bemanningsleden al overleden verklaard. De hoop om expeditieleden nog levend terug te vinden was hiermee opgegeven.

Recent onderzoek
In de jaren 80 van de vorige eeuw heeft een onderzoeksteam uitgebreid onderzoek gedaan op King William Island, waar verschillende menselijke skeletresten werden aangetroffen, die sporen vertoonden van het wegsnijden van het vlees van de botten. Dit lijkt de ooggetuigenverslagen van de Inuit, die meldden dat er onder de expeditieleden sprake van kannibalisme was, te bevestigen.

Om meer informatie over de gezondheid van de bemanningsleden te verkrijgen, werd er op het skeletmateriaal extra onderzoek uitgevoerd, waaruit bleek dat de botten een extreem hoge hoeveelheid lood bevatten. Om uit te sluiten dat dit ging om opbouw over een langere periode, werd besloten om verder onderzoek te doen op zacht weefsel. In 1984 en 1986 zijn de drie lichamen op Beechey Island onderzocht. Door de permafrost waren de lichamen van deze expeditieleden nog in vrij goede staat. Ook bij deze bemanningsleden werden extreme hoeveelheden lood aangetroffen, die tot zware lichamelijke en mentale klachten moet hebben geleid.
Van de expeditie van 1986 is trouwens een documentaire gemaakt, die hier te bekijken is.
De loodvergiftiging zorgde bij de bemanningsleden waarschijnlijk voor waanideeën, wat een verklaring kan zijn dat zij een reddingsboot vol laadden met de meest nutteloze spullen, om deze met veel moeite mee te willen nemen.
In eerste instantie werd gedacht dat de loodvergiftiging het gevolg is van loodsoldeer dat werd gebruikt bij het vele ingeblikte voedsel dat op de expeditie werd meegenomen. Recent onderzoek suggereert echter ook dat de waterzuiveringssystemen aan boord een bijkomende factor is geweest. Gezien de materialen die hiervoor gebruikt werden, leverden deze systemen zoet water voor de bemanning met grote hoeveelheden lood.

Naar de laatste rustplaats van de HMS Erebus en de HMS Terror is ook vele jaren tevergeefs gezocht, tot deze week. Met behulp van side scan sonar is de ligging van één van de schepen gevonden, welke van de twee is nog niet bekend.
Met de vondst van het schip kan een stukje van de puzzel over één van de grootste mysteries van Canada worden opgelost. Hopelijk kan er hiermee binnenkort meer duidelijkheid worden verschaft over het lot van de Franklin expeditie.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s