De dood van een Koning

Door: Folkert Westra

Hij is waarschijnlijk een van de meest gehate koningen van Engeland: Richard III – de tirannieke, misvormde en gebochelde vorst, die we kennen van Shakespeare. Misschien wel met een geschifte geest, die nergens voor terugdeinsde en zelfs zijn eigen neefjes zou hebben laten ombrengen om zijn kroon veilig te stellen. In 2012 werd het skelet van Richard ontdekt onder een parkeerplaats in Leicester en sindsdien is er veel onderzoek op de resten verricht. Recentelijk zijn er onderzoeksresultaten naar buiten gekomen die meer duidelijkheid geven over de dood van Richard.

Rozenoorlog
Richard III was koning ten tijde van de Rozenoorlog, een oorlog die tussen 1455 en 1487 de Engelse adel verscheurde in, wat je nog het beste kan omschrijven als een uit de hand gelopen familieruzie. De rozenoorlog was een strijd tussen de huizen van Lancaster en York. Beide huizen stamden af van Koning Edward III en voerden respectievelijk een rode en een witte roos als embleem, vandaar de benaming rozenoorlog. Ten tijde van het uitbreken van de oorlog lag de macht bij koning Henry VI, afkomstig uit het huis Lancaster. Zijn koningschap en zijn mentale gesteldheid waren op zijn zachtst gezegd niet stabiel. Henry kon periodes hebben dat hij leed aan krankzinnigheid en was op die momenten niet in staat om het land te besturen. De macht van Henry was verre van absoluut. Andere partijen zagen hierdoor hun kans schoon zich meer macht toe te eigenen. Richard, Hertog van York en vader van de latere Richard III, deed tevergeefs een greep naar de macht en moest dit met de dood bekopen. Zijn zoon Edward was echter wel succesvol en wist Henry te verslaan. Edward werd vervolgens gekroond tot koning Edward IV. Edward stelde zijn jongere broer Richard, hertog van Gloucester aan als bestuurder in het noorden van Engeland. Richard voerde zijn taak goed uit en genoot daardoor in deze regio grote populariteit, zelfs tot de dag van vandaag.
Bij de dood van Edward IV in 1483, waren zijn beide zonen nog minderjarig. Zijn oudste zoon zou de nieuwe koning worden en Richard zou als regent optreden zolang de nieuwe koning nog minderjarig was. Veel Engelse edelen waren bang dat de Woodvilles (familie van de weduwe van Edward IV) de macht zouden grijpen tijdens het regentschap. Het huwelijk tussen Edward IV en zijn vrouw werd daarom onwettig verklaard. Hiermee waren de zonen van Edward bastaards en daardoor geen troonopvolgers. Als gevolg hiervan werd Richard koning. Richard liet zijn neefjes onderbrengen in de Tower of London. Zij werden daarna nooit meer gezien en er ontstonden geruchten dat Richard zijn neefjes had laten ombrengen. Iets wat nooit is bewezen.

De dood van Richard
Afgezien van de regio’s in het noorden had Richard in de rest van Engeland weinig steun. In 1485 zag Henry Tudor dan ook zijn kans schoon om met een invasiemacht de oversteek van Frankrijk naar Engeland te wagen. Henry behoorde tot de Lancaster familie en had een vage claim op de Engelse troon. Hij landde in Wales met een klein leger, dat vervolgens werd aangevuld met sympathisanten uit Wales en Engeland. Toen het leger van Henry tegenover dat van Richard kwam te staan bij Bosworth field op 22 augustus 1485, was het echter veel kleiner. Henry’s leger omvatte zo’n 5000 manschappen, dat van Richard bestond uit ongeveer 10.000 man. Daarnaast was er nog een derde partij op het slagveld aanwezig; dat van de familie Stanley, maar dat hield zich in eerste instantie afzijdig, om later te kunnen kiezen voor de meest gunstige partij.

Ondanks de numerieke overmacht ging de slag voor Richard niet goed. Toen de mannen van Henry de overhand begonnen te krijgen op de mannen van Richard wilde deze zijn reserve troepen inzetten, maar deze kwamen om onduidelijke redenen niet te hulp, waardoor Richard het overwicht kwijt was. Richard dacht de slag nog in zijn voordeel te kunnen beslissen toen hij merkte dat Henry met een kleine groep manschappen verwijderd was van het grote deel van zijn leger. Richard leidde een uitbraak en hoopte Henry te kunnen doden en de strijd te kunnen beslechten. Hij wist met een aantal volgelingen dicht bij Henry te komen en een aantal lijfwachten te doden. De Stanley’s die zich tot dan toe afzijdig hadden gehouden besloten op dat moment partij te kiezen voor Henry Tudor. Richard en zijn mannen werden ingesloten door de mannen van Stanley en geleidelijk een moeras in gedwongen. Hierbij kwam het paard van Richard vast te zitten en was de koning hoogstwaarschijnlijk gedwongen af te stappen. De kronieken vertellen dat Richard door meerdere tegenstanders werd aangevallen en meerdere slagen tegen zijn hoofd kreeg. De genadeklap zou zijn uitgedeeld met een hellebaard. In de kronieken wordt verder vermeld dat Richard zijn helm nog op had ten tijde van zijn dood, maar de meest recente archeologische resultaten spreken dit tegen. De schedel van Richard vertoont meerdere verwondingen veroorzaakt door dolken en zwaarden en een verwonding aan het achterhoofd die hoogstwaarschijnlijk is veroorzaakt door een hellebaard. De verwondingen duiden er op dat Richard ten tijde van zijn dood geen helm meer droeg. Het onderzoek toont verder aan dat het lichaam van Richard na diens dood nog verder is verminkt. Waarschijnlijk is zijn lichaam ontdaan van zijn harnas en is er met een dolk in zijn achterwerk gestoken.

Een verkeerd beeld
Eerder archeologisch onderzoek gaf al meer duidelijkheid over de fysieke gesteldheid van Richard III. Het was de Tudor-dynastie er alles aan gelegen om hun machtsovername te rechtvaardigen en Richard zwart te maken. Zo wordt Richard er van beschuldigd zijn eigen vrouw te hebben vergiftigd en zou hij opdracht hebben gegeven zijn neefjes te laten vermoorden. Verder wordt Richard neergezet als een misvormde en gestoorde vorst. Hij zou een bochel en een misvormde arm hebben gehad en mank hebben gelopen. Ook Shakespeare deed mee aan de propaganda van de Tudors. Het archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat Richard leed aan scoliose, een gekromde ruggengraat, waardoor zijn rechterschouder waarschijnlijk hoger stond dan zijn linker. Van andere misvormingen was geen sprake. Waarschijnlijk is het scheef staan van de schouders in latere verslagen aangedikt tot een bochel, om Richard een afzichtelijker uiterlijk te geven. Het archeologisch onderzoek heeft er toe bijgedragen dat een deel van de zwartmakerij kan worden ontkracht en een deel van Richards eer kan worden gered.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s