Nieuwe methode ontwikkeld voor het documenteren van wrakken

Door: Folkert Westra

De steven van de SS Gustaf Wasa.Één van de vele scheepswrakken in de Oostzee. Foto: Richardkingfelt, via Wikimedia Commons
De steven van de SS Gustaf Wasa. Één van de vele scheepswrakken in de Oostzee. Foto: Richardkingfelt, via Wikimedia Commons

Poolse onderzoekers van het Nationaal Maritiem Museum in Gdańsk hebben een nieuwe methode ontwikkeld om scheepswrakken onder water beter in kaart te kunnen brengen. Door de nieuwe methode hoeft het wrak niet meer te worden verstoord en wordt ook gelijk de omgeving van het wrak in kaart gebracht, allemaal in 3D.

Bij de methode dalen duikers met fotocamera’s af naar het wrak en maken een zeer groot aantal foto’s van alle elementen van het wrak en de directe omgeving, vanuit verschillende hoeken. Met behulp van gespecialiseerde software kunnen deze foto’s worden verwerkt tot een zeer accuraat 3D-model van het wrak. De nieuwe methode is een alternatief voor het traditionele onder water tekenen en documenteren, wat veel tijdrovender en meestal minder accuraat is.

Inmiddels is de methode op drie wrakken die zich in de golf van Gdańsk bevinden getest. Van één wrak, dat van een schip genaamd Glazik en stenen vervoerde, is een 3D-model gemaakt op basis van meer dan 6000 foto’s. Volgens de onderzoekers is de kwaliteit van de modellen al in korte tijd sterk verbeterd en kunnen zelfs met slecht zicht onder water goede foto’s worden genomen, zonder dat dit tot kwaliteitsverlies leidt.

Met deze methode wordt niet alleen tijd en geld bespaard, doordat de methode het wrak niet verstoord, kan hij gebruikt worden voor het onder water behoud van de wrakken, en kunnen veranderingen snel worden opgemerkt. Daarnaast kunnen de 3D modellen worden gebruikt voor tentoonstellingen of educatieve doeleinden.

Bron: www.naukawposce.pap.pl

IJzertijdskelet bij Bonnerklap

Door: Folkert Westra

Detail van het stroomgebied van de Hunze op een kaart van Cornelis Pijnacker uit 1634. Bron: Wikimedia Commons
Detail van het stroomgebied van de Hunze op een kaart van Cornelis Pijnacker uit 1634. Bron: Wikimedia Commons

Enkele maanden geleden berichtten we over de vondst van een keersluis bij Bonnerklap. De vondst werd gedaan in het kader van herstelwerkzaamheden aan de oude loop van de Hunze. Terloops meldden we toen dat niet ver van de keersluis ook een menselijk skelet was aangetroffen. Op dat moment werd er geschat dat het skelet enkele honderden jaren oud was, maar dat moet nu toch worden bijgesteld. Het waterschap Hunze en Aa’s heeft bekend gemaakt dat onderzoek heeft uitgewezen dat het skelet uit de IJzertijd afkomstig is en 2500 tot 2800 jaar oud is.

Begin oktober stuitten de aannemer en archeologen van ingenieursbureau MUG bij het uitgraven van de oude beekloop op het skelet. Het skelet bleek nog zeer compleet te zijn en bevatte ook nog grote delen van de schedel. Het eerste onderzoek wees toen al uit dat het om het skelet van een volwassen man zou gaan. De schedel is nu gedateerd met behulp van de C14-methode en heeft uitgewezen dat hij veel ouder is dan eerder was geschat.
Omdat de vondst archeologisch zo interessant is, krijgt het onderzoek een vervolg. Er zal geprobeerd worden te achterhalen hoe het skelet in de IJzertijd op deze plek terecht is gekomen.

Bron: www.hunzeenaas.nl

Cypriotisch amulet met palindroom

De Agora van Nea Paphos, vindplaats van het amulet. Bron: Wikipedia.
De Agora van Nea Paphos, vindplaats van het amulet. Bron: Wikipedia.

Door: Jacobine Melis

Op Cyprus is een bijzonder tweezijdig amulet gevonden van ongeveer 1500 jaar oud. Aan de ene zijde vormen 559 Griekse letters een palindroom. Aan de andere zijde zijn Egyptische godenfiguren afgebeeld. Het amulet is gedateerd in de tijd dat Cyprus tot het Byzantijnse rijk hoorde. Het toont aan dat op Cyprus niet alleen het Christelijke geloof werd beoefend maar dat daarnaast ook andere geloven konden bestaan.

Afbeeldingen van het amulet vind je hier.

Palindroom
Een palindroom is een zin of woord die van links naar rechts, maar ook van rechts naar links gelezen kan worden. Bekende Nederlandse voorbeelden zijn lepel en parterretrap. De palindroom op het amulet is vertaald: “Jahweh is de drager van de geheime naam, de leeuw van Ra veilig in zijn tombe.” Jahweh is een andere naam voor god en Ra was de belangrijkste god in de Egyptische wereld, de zonne- of scheppersgod. In de antieke wereld zijn meerdere voorbeelden bekend van vergelijkbare spreuken.

Harpocrates op een lelie. Ook hier maakt hij het gebaar van zijn vinger naar de mond. Bron: Wikipedia
Harpocrates op een lelie. Ook hier maakt hij het gebaar van zijn vinger naar de mond. Bron: Wikipedia

Egyptische figuren
Er staan drie figuren afgebeeld op het amulet. Een gemummificeerd persoon gelegen op een boot (midden op het amulet) is mogelijk een weergave van de Egyptische god Osiris, de god van de onderwereld. Boven Osiris is Harpocrates afgebeeld, zittend op een stoel met zijn hand naar zijn mond. Harpocrates wordt doorgaans afgebeeld met een vinger voor zijn mond. Sinds de Romeinse tijd wordt hij vanwege dit gebaar gezien als de god van de stilte, maar het gebaar was oorspronkelijk een weergave van hem als kind . Aan de rechterzijde van Harpocrates is een Cynocephalus afgebeeld, een wezen met een hondenkop.
Egyptische goden worden altijd op dezelfde manier afgebeeld. Zo zijn ze goed te herkennen. De maker van het amulet heeft de goden op iets andere wijze vormgegeven. Zo zit Harpocrates op een stoel terwijl hij op een lotus hoort te zitten en maakt Cynocephalus hetzelfde gebaar als Harpocrates wat erg ongebruikelijk is. Mogelijk dat de maker niet genoeg op de hoogte was van de normale manier van afbeelden om het juist te doen.

Vindplaats
Het amulet is in Nea Paphos gevonden, een kustplaats in het zuidwesten van Cyprus. Deze plaats is zeer rijk aan archeologie, de gehele stad staat op de UNESCO werelderfgoedlijst. De archeologen waren de Agora van de stad aan het onderzoeken, daar troffen zij het amulet aan. Een Agora was de marktplaats en verzamelplaats binnen een grote nederzetting. Hier kwam het sociale en economische leven van een stad samen.

Bron: www.livescience.com

West-Friezen vissen millennialang

Nederlands landschap in de Bronstijd. Op de kaart is te zien dat op de plek van het IJsselmeer vele zoetwatermeren lagen. Bron: Wikipedia.
Nederlands landschap in de Bronstijd. Op de kaart is te zien dat op de plek van het IJsselmeer vele zoetwatermeren lagen. Bron: Wikipedia.

Door: Jacobine Melis

West-Friezen joegen in de Bronstijd al op vissen. De vissers wisten waar en wanneer ze moesten vissen. Ze waren op de hoogte van de verschillende periodes dat vissen van en naar de zee zwommen. En maakten daar gretig gebruik van. Ze visten op verschillende manier: met behulp van visfuiken en -weren, netten, etc. Per locatie verschilden de vistechnieken en de soorten vis die werden gevangen.

Visserij
Vanaf 700 na Chr. stonden de steden aan de Zuiderzee, Enkhuizen en Medemblik, in verbinding met handelsroutes van de Rijn naar de Noord- en Oostzee. Er werd veel vis gevangen en verhandeld. Het was een belangrijke voedselbron. De visserij in het gebied gaat terug tot in de Bronstijd. Er was nog geen sprake van een IJsselmeer of Zuiderzee. Het landschap bestond uit grote zoetwatermeren, waarvan de meeste niet in verbinding stonden met de Noordzee. De vissen die men at bestonden vooral uit zoetwatervissen.
De vis werd gegeten door de vangers zelf. Ze werden nog niet verhandeld. Snijsporen op de botresten tonen dat de vis gefileerd werd. Daarnaast zijn er verbrande stukken bot aangetroffen. Dit bewijst dat de vissen voordat zij van hun botten ontdaan werden, gebakken zijn.

Farmers of the coast project
De Universiteit leiden onderzoek de Bronstijd van West-Friesland in het Farmers of the coast project. Het gebied West-Friesland, ligt vol met sporen uit de Bronstijd. Dit maakt West-Friesland een goede plek om onderzoek te doen naar de Bronstijd. Deze tijd is hier meer aanwezig dan op andere plekken in Nederland of misschien zelfs in Europa. Waarom deze sporen juist in West-Friesland te vinden zijn, heeft verscheidene redenen: de West-Friese grond is goede grond; vanwege de vochtige omstandigheden zijn de resten ook goed bewaard gebleven en mogelijk dat de onderzoeken meer verklaring hiervoor kan geven. Daarnaast zijn er al veel grote opgravingen geweest dus er zijn al veel sporen opgegraven. De resten van de opgravingen zijn nog niet geheel onderzocht en kunnen ons veel vertellen over de Bronstijd. Wel is duidelijk dat de Bronstijd in West-Friesland bijzonder te noemen is, het landschap is toen al geheel in cultuur gebracht.

Bron: www.bronstijdwestfriesland.nl 

Schatzoeker vindt grootste muntschat van Engeland

Door: Folkert Westra

Een Engelse schatzoeker heeft eind december in Buckinghamshire wellicht de grootste Engelse muntschat ooit gevonden. Paul Coleman was samen met andere leden van de Weekend Wanderers Detecting Club op 21 december een veld aan het afzoeken nabij Aylesbury. Daarbij stuitte hij op een loden emmer die meer dan 5000 munten bevatte.

Coleman vond eerst wat fragmenten lood en haalde het bovenste stuk weg en trof een dikke laag munten aan. Omdat hij het belang van de vondst gelijk inzag is hij er verder vanaf gebleven en zijn er experts bijgeroepen. Een woordvoerder van de detectorclub stelde dat dit voor alle aanwezigen de meest bijzondere dag uit hun leven was en zonder twijfel de beste vondst ooit in de geschiedenis van de Weekend Wanderers Detecting Club. De muntschat bleek uiteindelijk te bestaan uit 5221 munten met afbeeldingen van koningen Ethelred de Onberadene en Knoet de Grote en stammen daarmee uit de periode 978 -1035. De muntschat is inmiddels overgebracht naar het British Museum, waar hij onderzocht zal worden. Als de vondst wordt aangemerkt als ‘schat’ volgens de Britse Treasure Act, kan het museum deze kopen. De opbrengst van de muntschat zal dan worden gedeeld tussen de vinder en de eigenaar van het land waarop de schat is gevonden.

Vers van de pers
De munten zagen er zo schoon en ongesleten uit, dat ze waarschijnlijk niet of nauwelijks in circulatie zijn geweest. De Oude Munt van Buckingham was minder dan een dag lopen vanaf de vindplaats van de munten. Een mogelijke link met de Munt van Buckingham zal dan ook zeker worden onderzocht. Mogelijk is de muntschat begraven om te voorkomen dat deze in handen van de Vikingen zou vallen.

Bron: www.bbc.co.uk

Bijzondere middeleeuwse muurschilderingen in kerk België

Door: Jacobine Melis

Tijdens uitgebreid onderzoek in de Sint-Stefanuskerk te Oppem, ten noorden van Brussel, zijn vele laatmiddeleeuwse muurschilderingen aangetroffen. Geschat wordt dat de kerk 30 vierkante meter aan schilderingen bevat. De schilderingen van heilige figuren met bijbehorende attributen zijn zeer goed bewaard gebleven en hierdoor erg zeldzaam.

Onderzoek
Al enige jaren is men bezig met de restauratie van de Kerk in Oppem. De werkzaamheden werden voorgegaan door een bouwhistorische onderzoek in 2008. Hieruit bleek nog onder de stenen toren een 14e-eeuwse houten kerktoren aanwezig te zijn, daarnaast werd er melding gemaakt van laatmiddeleeuws pleisterwerk waarop schilderingen aangetroffen kon worden.

Schilderingen
In 2012 en 2013 zijn er enkele belangrijke fragmenten van muurschildering gevonden in het noorderschip en hoogkoor. De schilderingen betroffen die van heiligen en ter hoogte van het doksaal (de wand die het schip van het koor scheidt) een heilige Christoffel. Ze zijn als fresco-secco aangebracht op het pleisterwerk, waarbij natte verf op het vochtige pleisterwerk wordt geschilderd. Dergelijke schilderingen zijn kwetsbaar en blijven niet lang bewaard omdat het pleisterwerk waar de schilderingen op zijn aangebracht, af kan brokkelen.
De schildering op de foto beeld mogelijk de Heilige Hubertus uit, die op Goede Vrijdag 683 op jacht ging en met zijn honden achter een hert aanging. Toen de man het hert bijna te pakken had, draaide het hert om en zag hij een kruis oplichten tussen het gewei.

Bron: www.onroerenderfgoed.be