Categorie archief: Buitenlandse archeologie

Islamitische Staat vernietigt millennia oude beelden

Muren van Ninive. Bron: Wikipedia
Muren van Ninive.
Bron: Wikipedia

Jihadisten van IS trekken oude beelden van hun sokkel, slaan ze met hamers in stukken en bewerken ze met steenboren. Dit is te zien in een filmpje dat donderdag door IS-volgers op internet is geplaatst. De film is gemaakt in Mosul. De stad is sinds juni 2014 in handen van de extremisten.

Professor Eleanor Robson, University College London, twijfelt niet aan de authenticiteit van het filmpje. Ze is enkele jaren geleden in het museum in Mosul geweest en herkent de beelden. “Enkele beelden zijn 2900-2700 jaar oud. Ze komen uit Mosul.” Binnen Mosul liggen de ruïnes van Ninive: de hoofdstad van Assyrië. Voor zo’n 50 jaar was Ninive de grootste stad van de wereld. Het Assyrische rijk bestond van 2000 tot 600 voor Christus. Het rijk lag midden in de Vruchtbare Halvemaan tussen de Eufraat en de Tigris en omvatte onder andere Irak, Syrië en Jordanië. Rond 8500 voor Christus is hier de techniek om granen te verbouwen ontstaan en verspreid naar omliggende gebieden. Door deze kennis heeft de mens zich kunnen ontwikkelen van jager-verzamelaars naar boeren. Als boer hoefden de mensen niet meer rond te trekken op zoek naar eten. Ze konden zich vestigen op vaste plaatsen. De Vruchtbare Halvemaan kan dus gezien worden als bakermat van de beschaving

Fragmenten uit de film zijn buiten het museum gemaakt. “We zien beelden van gevleugelde stieren (Nergal). Die vinden we vooral in westerse musea maar in het bezette gebied staan er nog enkele op hun oorspronkelijke plaats.” zegt Robson. Er worden met hamers stukken van de Nergal-beelden afgeslagen. De hoofden worden met een drilboor weggevaagd. “Ik herken ook beelden van 2200-1700 jaar geleden uit de stad Hatra. Die stad is te vergelijken met het Jordaanse Petra en Syrische Palmyra.”

De film doet denken aan de Beeldenstorm uit 1566. Een boze menigte vernielde in de Nederlanden katholieke beelden, boeken, schilderijen en dergelijke. De protestanten vernietigden met name de gezichten van de beelden want volgens de Tien geboden mogen er geen beeltenissen van God worden gemaakt. De jihadisten vernietigden de beelden met een vergelijkbaar motief. Een man in de film zegt dat er geen andere goden aanbeden mogen worden dan Allah: “De artefacten zijn afgodsbeelden, die eeuwen geleden werden aanbeden in plaats van Allah.” Robson betwijfeld of dit de enige reden is: “De extremisten willen choqueren. Daarnaast richten ze zich nu op het volk zelf. De bewoners zijn erg trots op hun geschiedenis en hun identiteit.”

Onbevestigde bronnen schrijven over vernieling van de bibliotheek in Mosul. In de bibliotheek liggen zeldzame boeken die op de UNESCO-lijst voor beschermde boeken staan. Geruchten gaan op internet dat er honderdduizenden boeken uit de bibliotheek zijn verbrand. Anderen zeggen Syrische vrachtwagens gezien te hebben met ladingen boeken.

Het filmpje is op YouTube te zien.

Nieuwe methode ontwikkeld voor het documenteren van wrakken

Door: Folkert Westra

De steven van de SS Gustaf Wasa.Één van de vele scheepswrakken in de Oostzee. Foto: Richardkingfelt, via Wikimedia Commons
De steven van de SS Gustaf Wasa. Één van de vele scheepswrakken in de Oostzee. Foto: Richardkingfelt, via Wikimedia Commons

Poolse onderzoekers van het Nationaal Maritiem Museum in Gdańsk hebben een nieuwe methode ontwikkeld om scheepswrakken onder water beter in kaart te kunnen brengen. Door de nieuwe methode hoeft het wrak niet meer te worden verstoord en wordt ook gelijk de omgeving van het wrak in kaart gebracht, allemaal in 3D.

Bij de methode dalen duikers met fotocamera’s af naar het wrak en maken een zeer groot aantal foto’s van alle elementen van het wrak en de directe omgeving, vanuit verschillende hoeken. Met behulp van gespecialiseerde software kunnen deze foto’s worden verwerkt tot een zeer accuraat 3D-model van het wrak. De nieuwe methode is een alternatief voor het traditionele onder water tekenen en documenteren, wat veel tijdrovender en meestal minder accuraat is.

Inmiddels is de methode op drie wrakken die zich in de golf van Gdańsk bevinden getest. Van één wrak, dat van een schip genaamd Glazik en stenen vervoerde, is een 3D-model gemaakt op basis van meer dan 6000 foto’s. Volgens de onderzoekers is de kwaliteit van de modellen al in korte tijd sterk verbeterd en kunnen zelfs met slecht zicht onder water goede foto’s worden genomen, zonder dat dit tot kwaliteitsverlies leidt.

Met deze methode wordt niet alleen tijd en geld bespaard, doordat de methode het wrak niet verstoord, kan hij gebruikt worden voor het onder water behoud van de wrakken, en kunnen veranderingen snel worden opgemerkt. Daarnaast kunnen de 3D modellen worden gebruikt voor tentoonstellingen of educatieve doeleinden.

Bron: www.naukawposce.pap.pl

Schatzoeker vindt grootste muntschat van Engeland

Door: Folkert Westra

Een Engelse schatzoeker heeft eind december in Buckinghamshire wellicht de grootste Engelse muntschat ooit gevonden. Paul Coleman was samen met andere leden van de Weekend Wanderers Detecting Club op 21 december een veld aan het afzoeken nabij Aylesbury. Daarbij stuitte hij op een loden emmer die meer dan 5000 munten bevatte.

Coleman vond eerst wat fragmenten lood en haalde het bovenste stuk weg en trof een dikke laag munten aan. Omdat hij het belang van de vondst gelijk inzag is hij er verder vanaf gebleven en zijn er experts bijgeroepen. Een woordvoerder van de detectorclub stelde dat dit voor alle aanwezigen de meest bijzondere dag uit hun leven was en zonder twijfel de beste vondst ooit in de geschiedenis van de Weekend Wanderers Detecting Club. De muntschat bleek uiteindelijk te bestaan uit 5221 munten met afbeeldingen van koningen Ethelred de Onberadene en Knoet de Grote en stammen daarmee uit de periode 978 -1035. De muntschat is inmiddels overgebracht naar het British Museum, waar hij onderzocht zal worden. Als de vondst wordt aangemerkt als ‘schat’ volgens de Britse Treasure Act, kan het museum deze kopen. De opbrengst van de muntschat zal dan worden gedeeld tussen de vinder en de eigenaar van het land waarop de schat is gevonden.

Vers van de pers
De munten zagen er zo schoon en ongesleten uit, dat ze waarschijnlijk niet of nauwelijks in circulatie zijn geweest. De Oude Munt van Buckingham was minder dan een dag lopen vanaf de vindplaats van de munten. Een mogelijke link met de Munt van Buckingham zal dan ook zeker worden onderzocht. Mogelijk is de muntschat begraven om te voorkomen dat deze in handen van de Vikingen zou vallen.

Bron: www.bbc.co.uk

Bijzondere middeleeuwse muurschilderingen in kerk België

Door: Jacobine Melis

Tijdens uitgebreid onderzoek in de Sint-Stefanuskerk te Oppem, ten noorden van Brussel, zijn vele laatmiddeleeuwse muurschilderingen aangetroffen. Geschat wordt dat de kerk 30 vierkante meter aan schilderingen bevat. De schilderingen van heilige figuren met bijbehorende attributen zijn zeer goed bewaard gebleven en hierdoor erg zeldzaam.

Onderzoek
Al enige jaren is men bezig met de restauratie van de Kerk in Oppem. De werkzaamheden werden voorgegaan door een bouwhistorische onderzoek in 2008. Hieruit bleek nog onder de stenen toren een 14e-eeuwse houten kerktoren aanwezig te zijn, daarnaast werd er melding gemaakt van laatmiddeleeuws pleisterwerk waarop schilderingen aangetroffen kon worden.

Schilderingen
In 2012 en 2013 zijn er enkele belangrijke fragmenten van muurschildering gevonden in het noorderschip en hoogkoor. De schilderingen betroffen die van heiligen en ter hoogte van het doksaal (de wand die het schip van het koor scheidt) een heilige Christoffel. Ze zijn als fresco-secco aangebracht op het pleisterwerk, waarbij natte verf op het vochtige pleisterwerk wordt geschilderd. Dergelijke schilderingen zijn kwetsbaar en blijven niet lang bewaard omdat het pleisterwerk waar de schilderingen op zijn aangebracht, af kan brokkelen.
De schildering op de foto beeld mogelijk de Heilige Hubertus uit, die op Goede Vrijdag 683 op jacht ging en met zijn honden achter een hert aanging. Toen de man het hert bijna te pakken had, draaide het hert om en zag hij een kruis oplichten tussen het gewei.

Bron: www.onroerenderfgoed.be 

Metaal smelten via Vikingen naar Canada

Door: Jacobine Melis

In Noord-Canada zijn bij verschillende nederzettingen resten aangetroffen die afwijken van de regionale gebruiken. Ze duiden op de aanwezigheid van Noorse zeevaarders ofwel Vikingen. In een nederzetting, Nanook genaamd, zijn sporen gevonden van metaalbewerking die vergelijkbaar zijn met Europese technieken. Dit zijn op het continent Amerika de vroegste sporen ten noorden van Meso-Amerika van metaalbewerking op hoge temperaturen.

Nanook
De opgegraven nederzetting Nanook (750 v. Chr.-1367 n. Chr.) behoorde tot de Dorsetcultuur, een Paleo-Eskimocultuur die in de 14e eeuw werd opgevolgd door de Inuitcultuur die vanuit Alaska naar het gebied verhuisde. De sporen van de nederzetting – de bouwconstructies en de vondsten – zijn afwijkend van andere Dorset-nederzettingen.
Een van de vondsten was een kleine smeltkroes van 48 mm hoog en vervaardigd uit grijs gesteente. Bij analyse van het voorwerp zijn er in scheurtjes van het gesteente sporen van brons aangetroffen. Het is het vroegste bewijs van het smelten van metalen ten noorden van Midden-Amerika. Wetenschappers vermoeden dat de techniek voor het smelten hier gekomen is vanuit Europa, meegenomen door de Vikingen. De kleine deeltjes metaal die daarnaast binnen de nederzetting zijn aangetroffen, bewijzen dat metaal ook daadwerkelijk hier gesmolten is. Het zal dan zijn gegaan om het produceren van kleine metalen voorwerpen.
Het voorwerp is waarschijnlijk meegenomen door Noorse zeevaarders die zich al in Groenland hadden gevestigd. Zij vaarden naar het noorden van Canada en ontmoetten daar een volk van de Dorsetcultuur.

Vikingen in Noord-Canada
Noorse zeevaarders vestigden zich rond 1000 na Chr. aan de kusten van Groenland, waar zij tot de 15e eeuw verbleven. De kust van Noord-Canada was maar een kleine afstand van hun vestigingsplaats in Groenland, zo’n 400 km. Er zijn vele verhalen overgeleverd in de vorm van Noorse sages die spreken over expedities naar Canada. Maar wetenschappelijk is daar weinig bewijs voor. In sommige nederzettingen van de Dorset- en Inuitcultuur zijn wel Noorse artefacten aangetroffen uit de 13e en 14e eeuw, objecten als slijpstenen en kerfstokken. Ook zijn sommige huisplattegronden typisch voor de Viking-traditie, bekend uit Groenland.

Bron: Wiley Online Library

Olijfolie van 8000 jaar geleden

Door: Jacobine Melis

Millennialang is olijfolie een vast onderdeel in het Mediterrane eetpatroon. Nu is het vroegste bewijs gevonden voor het gebruik van olijfolie in het mediterrane gebied. Op aardewerken potten gevonden in de nederzetting uit de Vroege Bronstijd, Ein Zippori (ten noorden van Nazareth in de streek Laag-Galilea, Israel) is onderzoek uitgevoerd. Het onderzoek heeft uitgewezen dat zij zijn gebruikt om olijfolie in op te slaan. Het vroegste aardewerk met sporen van olijfolie is gedateerd op 5800 voor Chr.

Het onderzoek is uitgevoerd door het aardewerk op gebruiksporen en -resten te vergelijken met aardewerk dat door de onderzoekers met olijfolie is besmeerd. Opvallend was dat de sporen erg vergelijkbaar zijn, wat aangeeft dat – ook al heeft het aardewerk voor vele jaren in de grond gelegen – het weinig veranderd is. Daarnaast blijkt de consistentie van de olijfolie ook erg vergelijkbaar is met de olijfolie die we tegenwoordig gebruiken. Bij de opgraving zijn sporen gevonden van het verbouwen van gewassen, mogelijk dat de olijven die gebruikt zijn voor de olie ook verbouwd werden.

Ein Zippori
De opgravingen vonden plaats tussen 2011 en 2013. Er werd een uitgebreide nederzetting van de Wadi Rabah-cultuur opgegraven. Deze cultuur is genoemd naar zijn eerste vindplaats. De Wadi Rabah leefde in de Levant tijdens het Neolithicum. Verder is er van dit volk nog maar weinig bekend. Waar ze precies leefden en in welke periode moet nog verder onderzocht worden.

Bron: Times of Israel

Koninklijk langhuis ontdekt in Zweden

Door: Folkert Westra

Archeologen van de Universiteit van Stockholm en de Universiteit van Umeå hebben bij de plaats Vadstena in Zweden een Viking langhuis ontdekt van ongeveer 50 m lang. Dit gebeurde met behulp van grondradaronderzoek.
De heuvel waaronder de structuur is aangetroffen werd lange tijd gezien als een grafheuvel, maar de onderzoekers hebben nu achterhaald dat deze heuvel heeft gediend als platform voor een groot gebouw dat hoogstwaarschijnlijk uit de Vikingtijd dateert. Het is goed mogelijk dat het gebouw het huis was van een Koninklijke familie, wiens rijke graven al eerder in de nabije omgeving werden opgegraven.

Het gebouw
Uit de grondradar-metingen is naar voren gekomen dat het gebouw zo’n 50 m lang en 14 m breed is geweest. Verder had het gebouw dubbele muren en vier ingangen. De metingen laten ook nog zien dat zich in het midden van de ruimte een grote vuurplaats bevond.
De archeologen zijn vooral heel blij met de effectiviteit van het onderzoek, waarbij het niet nodig was een schep in de grond te steken. Het laat zien dat geofysische metingen krachtig genoeg zijn om dergelijk onderzoek uit te voeren en maakt het mogelijk voor onderzoekers om een schatting te maken van de ouderdom van een gebouw zonder dat daar een dure opgraving voor nodig is.

Bron: www.su.se

Versierde mossel 500.000 jaar oud

Door: Jacobine Melis

In het depot van het Leidse museum Naturalis, is een mossel gevonden die de theorieën rond het ontstaan van abstract denken geheel op zijn kop gooit. Eerder werd gedacht dat het vervaardigen van tekeningen en het daarbij behorende abstract kunnen denken een eigenschap is van de moderne mens (Homo sapiens). Maar de mossel met inkrassingen bewijst dat zij gemaakt is door een voorganger van de moderne mens, de Homo erectus.

Krassen op de mossel
Op de mossel, gevonden door Eugene Dubois in de 19e eeuw aan de oever van de Solo-rivier op Java, zijn kleine inkrassingen gemaakt. Het zijn krassen die zorgvuldig geplaatst zijn, maar die  geen bepaald  figuur uitbeelden. Ze zijn gemaakt door met een scherp voorwerp in de schelp te krassen, hiervoor was veel kracht  nodig. Op dit moment vallen de krassen niet meer op, maar destijds was de mossel donker zwartbruin van kleur en het patroon stak daar felwit van af.
Aan de hand van de zandkorrels en resten vulkaanas in de schelp kon de mossel gedateerd worden op circa een half miljoen jaar geleden (tussen de 640.000-400.000 jaar geleden). Dit maakt het voorwerp tot verreweg het oudst gevonden bewijs van prehistorische ‘kunst’. Eerder dateerden de vroegst ontdekte voorwerpen met inscripties op 75.000 jaar geleden (bijvoorbeeld een stuk rood oker met hekjespatroon uit Zuid-Afrika).
Samen met deze mossel zijn er door paleontoloog Eugene Dubois nog eens 165 prehistorische schelpen meegenomen naar Nederland. Bijzonder aan het gehele complex is dat alle mosselen gaatjes hadden op dezelfde locatie. Waarschijnlijk gebruikten de vroege mensen scherpe voorwerpen om de slotband (de spier die de mossel dicht houdt) te beschadigen zodat de schelp makkelijk open te maken was.

Schedel van de Homo Erectus. Bron: Wikipedia
Schedel van de Homo Erectus. Bron: Wikipedia

Homo erectus
De krassen zijn gemaakt door de Homo erectus (Latijn voor rechtstaande man). Hij leefde tussen 1.900.000-400.000 jaar geleden. Het is de eerste mensachtige die Afrika verliet en zich verspreidde naar Europa en Azië. Op dit moment heerst de theorie dat de mensachtigen van de Homo erectus die in Afrika bleven, zijn geëvolueerd naar de Homo ergaster(1.800.000-1.300.000). Deze Homo ergaster had enkele uiterlijke verschillen met de Homo erectus en verspreidde zich eveneens buiten Afrika, vooral in Europa. Hierdoor leefden beide mensachtigen een lange periode naast elkaar in andere delen van de wereld. De huidige mens, Homo sapiens, is waarschijnlijk een directe afstammeling van de Homo ergaster. Neanderthalers (Homo neanderthalensis) zijn mogelijk direct geëvolueerd van de Homo erectus. 

Bron: de Volkskrant, 4-12-2014

Middeleeuws paleis gevonden in prehistorisch fort

Door: Folkert Westra

Archeologen van de universiteit van Southampton hebben in het prehistorische fort van Old Sarum de resten van een middeleeuws paleis en middeleeuwse stad gevonden. Dit gebeurde met behulp van een grondradar, waarmee de onderzoekers de bodem van het fort hebben onderzocht.

Tot nu toe zijn met het grondradar onderzoek verschillende huizen gevonden en daarnaast een groot mysterieus complex, dat volgens de onderzoekers waarschijnlijk een paleis is geweest. Het complex is 170 meter lang en 65 meter breed en is gelegen om een grote binnenplaats. De muur is op sommige plekken wel tot 3 meter dik. Binnen het complex bevindt zich onder andere een 60 meter lange ruimte, waarschijnlijk een grote hal; daarnaast nog een flinke toren en andere gebouwen die waarschijnlijk meerdere verdiepingen hebben gehad. De locatie, omvang en het ontwerp van het complex doen de onderzoekers vermoeden dat het gaat om een koninklijk paleis. De onderzoekers denken dat het paleis is gebouwd aan het begin van de 12e eeuw, onder het bewind van koning Hendrik I. Het is voor het eerst dat in Engeland een tot voor kort onbekend koninklijk paleis van dergelijke omvang is ontdekt.

Old Sarum
De middeleeuwse stad lag binnen de aarden omwalling van het IJzertijd ‘Hill fort’ van Old Sarum in Wiltshire. De stad is voornamelijk gesticht door Willem de Veroveraar, die er rond 1069 een motte liet bouwen. In 1086 vond hier een belangrijke politieke gebeurtenis plaats, toen Willem alle belangrijke edelen eer aan hem liet bewijzen. Naast de motte, die later uitgroeide tot een kasteel werd er binnen de omwalling ook een kathedraal gebouwd. Aan het begin van de 13e eeuw werd de stad grotendeels verlaten wegens het gebrek aan ruimte en een slechte water toevoer. De inwoners verhuisden naar een nieuwe locatie een paar kilometer naar het zuiden; Salisbury, ook wel New Sarum genoemd. De kathedraal is gesloopt en de materialen hergebruikt voor de bouw van een nieuwe kathedraal in Salisbury. Omdat er na het verlaten van Old Sarum nooit meer bewoning op deze locatie is geweest, was dit voor de onderzoekers een uitgelezen kans om meer te weten te komen over een Normandische stad. Hoewel het bestaan van de stad bij de onderzoekers wel bekend was, was tot op heden niet bekend hoe de bebouwing er uit heeft gezien. Het huidige geofysische onderzoek heeft daar nu zijn eerste licht op geworpen.

Bron: www.independent.co.uk

Resten Duitse soldaten gevonden

Door: Jacobine Melis

Het Belgische dorp Bikschote lag in de Eerste Wereldoorlog op de frontlijn. Geregeld komen daar sporen van de oorlog naar boven, maar dit keer vonden de archeologen wel een erg bijzonder tafereel: de resten van 7 gesneuvelde, Duitse soldaten.
De Duitse soldaten zijn in de eerste jaren van de oorlog gesneuveld, 1914-1915; getuigende de pinhelmen, later in de oorlog droegen de Duitsers de welbekende Stahlhelmen. De militairen lagen slordig bij elkaar. Twee lagen er op hun buik en drie op de rug; alsof ze in haast, óf mogelijk door de vijand begraven zijn.

Voorbeeld van een pinhelm. Bron: wikipedia.
Voorbeeld van een pinhelm. Bron: wikipedia.

Op dit moment worden de resten van de soldaten verder onderzocht: mogelijk dat de insigne op de jas nog leesbaar is en er achterhaald kan worden tot welke eenheid de soldaten behoorden. Na het onderzoek zullen de resten via de politie worden overgedragen aan de Duitse ambassade. Hun laatste rustplaats zullen ze waarschijnlijk op het dichtstbijzijnde militaire, Duitse begraafplaats (bij Langemark) vinden.

Frontlijn
Bikschote lag op de frontlijn van de Ieperboog, een uitstulping in het westfront rond de stad Ieper. Tijdens de Eerste Slag om Ieper (okt-dec 1914) vormde het centrum van Bikschote de meest bevochten plaats en wisselde het vaak van bezetter. De belangrijkste slag tijden de Eerste Slag om Ieper is die bij Langemark, ook wel bekend als de Kindermoord van Ieper; waar geallieerden tegenover het 26e en 27e Duitse Reservekorps stonden. Deze korpsen bestonden uit onervaren en ongetrainde Duitse scholieren en studenten. Velen van hen vonden daar hun dood.

Over de opgraving is een reportage gemaakt. Bekijk hem hier: www.focus-wtv.be

Bron: www.hln.be