Categorie archief: Nederlandse archeologie

Franse soldaten gevonden bij Nijmegen

Door: Folkert Westra

Bij opgravingswerkzaamheden aan het voormalige fort Knodsenburg bij Nijmegen hebben archeologen van RAAP Archeologisch Adviesbureau de skeletten van vijf individuen opgegraven. De skeletten werden vorig jaar al gevonden, maar nu pas is dit nieuws naar buiten gebracht.

Opgraving
Vermoedelijk zijn de stoffelijke resten van Franse soldaten die het fort in 1702 belegerden. De lichamen werden aangetroffen in een loopgraaf uit 1672, maar bevonden zich 30 centimeter hoger dan het oorspronkelijke niveau van de loopgraaf. Waarschijnlijk hebben de Fransen bij de belegering van 1702 dan ook gebruik gemaakt van dezelfde loopgraaf die in 1672 bij een belegering werd gebruikt.
Bij eerdere archeologische opgravingen in 2012 zijn ook stoffelijke resten van soldaten aangetroffen. Daarnaast vonden de archeologen de loop van een kanon, dat waarschijnlijk is ontploft tijdens het gebruik. Vorige week werd ook bekend dat de bakstenen funderingsresten van de 16e-eeuwse toegangspoort van het fort zijn ontdekt. De funderingsresten zijn inmiddels verwijderd, maar het voornemen is dat deze wel in het landschap worden teruggeplaatst.
De opgravingen rondom het fort Knodsenburg zijn een onderdeel van de uitgebreide werkzaamheden voor het plan Ruimte voor de Waal Nijmegen. Een onderdeel van dit plan is dat er een zogenaamde Nevengeul voor de Waal wordt aangelegd. Deze komt over het noordelijke deel van het voormalige fort Knodsenburg, waardoor archeologisch onderzoek noodzakelijk is.

Fort Knodsenburg
Het fort Knodsenburg was gelegen bij Lent, aan de noordzijde van de Waal bij Nijmegen. Het fort werd in 1585 gebouwd door Staatse troepen met als doel het toen nog Spaansgezinde Nijmegen in te nemen. De Spanjaarden deden echter een uitval en wisten het fort succesvol in te nemen. In 1590 werd het fort door de Staatsen terug veroverd. In het Rampjaar (1672) vielen de Fransen Nederland binnen en wisten na een succesvolle belegering het fort Knodsenburg te veroveren. Vanuit het fort hadden ze vervolgens een goede positie om Nijmegen te beschieten en uiteindelijk te veroveren. In 1702 probeerden de Fransen opnieuw om het fort Knodsenburg in te nemen, maar deze aanval werd afgeslagen. Aan het begin van de 19e eeuw raakte het fort in onbruik en werd het uiteindelijk gesloopt. Alleen de stervormige gracht is nog een zichtbare herinnering van het fort in het landschap.

De nieuwe Erfgoedwet 2016

Door: Jacobine Melis

In 2016 wordt er een nieuwe wet geïntroduceerd, de Erfgoedwet. Deze wet zal de verschillende wetten omtrent roerend en onroerend erfgoed bundelen. Op dit moment wordt het beheer en behoud van het Nederlands erfgoed vastgelegd in zes verschillende regelingen en wetten. Hierdoor zijn er per sector andere procedures en maatregelen, terwijl de gebieden dicht bij elkaar liggen en vaak met elkaar van doen hebben.

  • De Monumentenwet 1988;
  • De Wet verzelfstandiging rijksmuseale diensten;
  • De Wet tot behoud van cultuurbezit;
  • De Wet tot teruggave cultuurgoederen uit bezet gebied;
  • De Uitvoeringswet UNESCO-verdrag 1970; en
  • De Regeling materieel beheer museale voorwerpen.

De conceptversie van de wet is gepubliceerd (lees hem hier), hieruit zijn al verschillende wijzigingen te herkennen.

Archeologie in de nieuwe wet
De belangrijkste wijziging op het gebied van archeologie is dat het huidige vergunningsstelsel vervangen wordt door een wettelijk gereguleerde certificering. Hierdoor moeten alle instanties en bedrijven aan dezelfde kwaliteitsnormen voldoen. Het zal dus niet meer voorkomen dat tussen bedrijven of gemeenten grote kwalitatieve verschillen zitten. Bijkomend voordeel is dat een gemeente ook buiten zijn eigen gemeente opdrachten kan aannemen, daar de kwaliteitseisen in heel Nederland dezelfde zullen zijn.
Met deze nieuwe wet is er van de gelegenheid gebruikt om de definitie van archeologisch erfgoed en opgraving te wijzigen, waardoor nu ook de verstoring van archeologie onder water tegen kan worden gegaan. Daarnaast worden de bestaande regelingen rond de archeologie gemoderniseerd.
Een gedeelte van de Monumentenwet zal niet in de Erfgoedwet worden opgenomen, maar in de, in 2018 verwachte, Omgevingswet. Hierbinnen zullen de verordeningen, bestemmingsplannen, vergunningen en ontheffingen op het gebied van archeologie worden opgenomen. Daarnaast zullen ook de onderdelen van de Monumentenwet met betrekking tot de bescherming van stads- en dorpsgezichten; en de vergunning tot wijziging of sloop van rijksmonumenten in de Omgevingswet worden meegenomen.

Nieuwe onderdelen
Naast de vernieuwingen binnen de Archeologie zijn er binnen andere sectoren wijzigingen opgenomen in de wet.

  • Beheer van de rijkscollectie. Er zal een subsidiemodel worden ontwikkeld van de rijkscollectie. Daarnaast wordt het verplicht voor de overheid om cultuurgoederen en collecties van hoge kwaliteit aan de rijkscollectie toe te voegen wanneer de eigenaar niet langer zorg hierover kan dragen en het wil schenken aan de Nederlandse staat.
  • Afstoten van objecten of collecties. Als een provincie, gemeente of het Rijk objecten wil verkopen moet er eerste worden nagegaan of het objecten betreffen die van nationaal belang zijn. Hiervoor moet dan deskundig advies worden ingewonnen.
  • Aanwijzen rijksmonumenten. Door de nieuwe, eenvoudige en uniforme procedure wordt het makkelijker en sneller om rijksmonumenten aan te wijzen

Kasteel Vredenburg wordt zichtbaar

Door: Jacobine Melis

Bij de aanleg van de parkeergarage voor poppodium Tivoli in Utrecht zijn dit voorjaar resten aangetroffen van de zuidwesttoren van het 16-eeuwse kasteel Vredenburg. De gemeente heeft besloten om resten van kasteel Vredenburg zichtbaar te maken en te bewaren voor de toekomst. Om dit te kunnen realiseren zijn er gigapixel panorama’s gemaakt, waarop elk baksteentje gedetailleerd bekeken kan worden. Vervolgens is de structuur in stukken gezaagd en opgeslagen, met behulp van de foto’s kan de toren weer gereconstrueerd worden. De foto’s zijn hier te zien.

Een van de gigapixel foto's van de zuidwesttoren.
Een van de gigapixel foto’s van de zuidwesttoren.

Kasteel Vredenburg
In april 1529 is in opdracht van Karel V begonnen met de bouw van de dwangburcht Vredenburg door Rombout II Keldermans, met als doel Utrecht te beschermen tegen de hertog van Gelre. Maar ook om de in Utrecht gelegerde soldaten een beter onderdak te bieden en om de burgerij tevreden te houden.
De burcht heeft een belangrijke rol gespeeld tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Lange tijd was Utrecht nog Spaansgezind, maar hoe langer de oorlog duurde, hoe meer soldaten er in Utrecht gelegerd werden die via belastingen door de burgers onderhouden werden. Halverwege 1576 waren de burgers van Utrecht het zat om hoge belastingen te betalen en vanaf 21 december 1576 volgde verschillende belegeringen door de burger onder leiding van de graaf van Boussu. Dit leidden enkele maanden later, in februari 1577, tot de overgave van de bezetter van de burcht, Franciscus d’Avila.
Door deze geschiedenis werd de Vredenburg door de burgers van Utrecht gehaat en ze waren bang dat de burcht opnieuw belegd zou worden. De burcht werd daarom op 2 mei gesloopt.

Het project
Enkele resten van het kasteel zijn nog bewaard gebleven. De gemeente Utrecht heeft besloten deze restanten te bewaren en zichtbaar te maken:

  • Delen van de noordoosttoren en de oostmuur in de fietsenkelder van het winkel- en appartementencomplex De Vredenburg;
  • In de parkeergarage onder het Vredenburgplein een deel van de hoofdpoort;
  • In de Catharijnesingel delen van de noordwest-, zuidwesttoren en kademuur.

Daarnaast worden mogelijk ook de contouren van de muren aangegeven in de parkeergarages en Catharijnesingel.

44e Reuvensdagen 2014; 20-21 november

Reuvens
Caspar Reuvens, hoogleraar in de archeologie en eerste directeur van het Rijksmuseum van Oudheden, te Leiden.

Door: Jacobine Melis

Het jaarlijks congres over de Nederlandse archeologie vindt dit jaar plaats in de Koninklijke Schouwburg te Den Haag. In de twee dagen van het congres worden er verschillende lezingen gehouden en excursies georganiseerd (naar de Scheveningse Atlantikwall; door het centrum van Den Haag; en langs de Haagse nieuwbouw waar archeologie op geheel eigen wijze is ingepast). Bovendien kan men langs de verschillende bedrijven en instellingen lopen op de informatiemarkt, meedoen met de Archeologiequiz en los gaan tijdens de Reuvensnacht.

Programma

Donderdag 

  • De Reuvensdagen openen ook dit jaar weer met de Reuvenslezing. De lezing wordt gehouden door Dr. Joris D. Kila, “Archeologie in de Vuurlinie“.
  • Van 11:30 tot 17:00 zijn er drie tijdvakken waarbinnen lezingen worden gehouden. Per tijdvak is er de keuze uit verschillende lezingen of workshops. Ook kan er worden gekozen om aan een van de excursies deel te nemen. (Details: klik hier voor het programma)
  • Na de reeks lezingen volgt een borrel.
  • ’s Avonds wordt de Reuvensnacht gehouden

 Vrijdag

  • De vrijdag wordt geopend met de winnende SOJA-lezing van Nienke Lameris. Ook worden de W.A. van Es-prijs en de archeologieprijs uitgereikt .
  • Tussen 10:45-14:45 volgen twee tijdvakken waarbinnen opnieuw gekozen kan worden welke lezingen of excursies te volgen. (Details: klik hier voor het programma)
  • 15:15-16:15, er kunnen vragen gesteld worden over de ingezonden ‘topvondsten’.
  • Ter afsluiting, opnieuw een borrel